امانوئل والرشتاین (1930-2019)

نسخه‌ی پی دی اف: immanuel wallerstein –

امانوئل والرشتاین، جامعه‌شناس مارکسیست و پایه‌گذار تحلیل سیستم‌های جهانی، سی‌ویکم اوت (برابر با شنبه نهم شهریورماه) درگذشت. والرشتاین، زاده‌ی سال 1930 در نیویورک، بعد از پایان دبیرستان در دانشگاه کلمبیا ادامه‌ی تحصیل داد و تحصیلات تکمیلی خود را در همین دانشگاه ادامه داد. والرشتاین که مطالعات خویش را از بررسی اقتصاد کشورهای افریقایی آغاز کرده بود طی بیش از نیم قرن فعالیت علمی در دانشگاه‌های مختلف جهان به تدریس و تحقیق پرداخت و علاوه بر آن با جنبش‌های اجتماعی جدید نیز در ارتباط و تعامل بود.

مهم‌ترین دستاورد نظری والرشتاین تحلیل‌های سیستمی – جهانی بود و با پایه‌گذاری این رویکرد تحلیلی به همراه آندره گوندر فرانک (1929-2005)، جووانی اریگی (1937-2009) و سمیر امین (1931-2018) سهم گسترده‌ای در فرارفتن از نظریه‌ی کلاسیک وابستگی داشت.

والرشتاین در سال 1392 در گفت‌وگویی اختصاصی برای انتشار در سایت نقد اقتصاد سیاسی در پاسخ به این پرسش که: «در بحران جاری، شاید دوران نولیبرالی به پایان نرسیده باشد، اما ایدئولوژی‌های نولیبرالی دیگر هژمونیک نیستند. آیا بدیل‌هایی برای سازمان‌دهی اجتماعی و سیاسی وجود دارد و آیا این بدیل‌ها در سطح جهانی امکان‌پذیرند؟ چه ایده‌های نویی از دل این بحران برمی‌خیزد؟» چنین پاسخ داد:

«واقعاً بدیل‌هایی وجود دارند و در سطح جهانی امکان‌پذیرند، در واقع تنها در مقیاس جهانی امکان‌پذیر هستند. اما هیچ تضمینی وجود ندارد که چنین بدیل‌هایی حاکم خواهند شد. تاریخ جانب هیچ طرفی را نمی‌گیرد. باید مبارزه کنیم، شانس ما برای پیروزی یا شکست 50-50 است.»

همچنین در همین گفت‌وگو درباره‌ی چشم‌اندازهای سیاسی خاورمیانه و جنبش‌های بهار عربی چنین گفت:

«در حقیقت نفوذ ایالات متحده کاهش یافته است، به‌شدت هم کاهش یافته است. حتی آن دولت‌هایی که به بیان شما «به ایالات متحده گرایش دارند» استقلال بسیار بیش‌تری در مقایسه با گذشته نشان می‌دهند. اما آن‌چه ابداً در این مرحله  قطعی نیست این است که از خلال این جنگ‌های داخلی که در جریان است و ادامه خواهد داشت چه کسی به قدرت خواهد رسید. بهار عربی شاید به تابستان شکوفا شود یا در زمستان بپژمرد. بازهم، این موضوعی است که در جریان مبارزه رقم خواهد خورد. اما باید بر این موضوع تأکید کنم که قدرت‌های خارجی ـ منطقه‌ای و جهانی ـ در عمل یکدیگر را خنثا می‌کنند. آن‌چه در کشورهای عربی رخ خواهد داد قبل از هر چیز و بیش از هر چیز به اراده‌ی توده‌های مردم وابستگی خواهد داشت.»

در پی درگذشت سمیر امین، والرشتاین در یادداشت کوتاهی که در یادبود و ستایش وی نوشته بود  درباره‌ی همانندی دیدگاه‌های خودش با امین چنین نوشت:

«هر دو باور داشتیم که در جهانی سرمایه‌دارانه زندگی می‌کنیم.

هر دو احساس کردیم که باید متشکل شویم تا نابودش کنیم.

هر دو باور داشتیم که تفکر مارکسیستی کماکان ضروری است.

اما هر دو فکر کردیم که این تفکر یک باور جزمی نیست و باید آن را به‌روز کرد.»

پیش از این یادداشت‌ها و مقالات بسیاری از والرشتاین در سایت نقد اقتصاد سیاسی منتشر شده است و برای آشنایی بیش‌تر با آثار وی پیوند با این یادداشت‌ها در ادامه‌ی متن حاضر ارائه می‌شود.

امریکا و بقیه‌ی دنیا

اوباما برنده شد: اکنون چه خواهد شد؟

ریاضت، به هزینه‌ی چه کسانی؟

گفت‌وگوی کِوان هریس با امانوئل والرشتاین

پس از چاوز

مجمع اجتماعی جهانی: امید در برابر هراس

سرمایه‌داری در آخر خط

بریکس در خدمت چه کسانی است؟

شورش در همه جا

چپ و مصر

نظامیان در قدرت

امانوئل والرشتاین و پایان سرمایه‌داری / پرویز صداقت

پی‌آمدهای افول امریکا

تنش­‌های ایدئولوژیک سرمایه‌‌­داری /  ترجمه احسان پورخیری و هیمن برین

سوریه: گرایش دوگانه‌ی ترکیه / امانوئل والرشتاین

امریکا و جهان بعد از ترامپ / امانوئل والرشتاین

جهان در دوران ترامپ / امانوئل والرشتاین

چین و ایالات متحده: شرکای درازمدت / امانوئل والرشتاین

چرا و چه‌گونه مقاومت کنیم؟ / امانوئل والرشتاین

کتاب‌شناسی امانوئل والرشتاین

1961      Africa, The Politics of Independence

1964      The Road to Independence: Ghana and the Ivory Coast

1967      Africa: The Politics of Unity

1969      University in Turmoil: The Politics of Change

1972      Africa: Tradition & Change (with Evelyn Jones Rich)

1974      The Modern World-System, vol. I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the Sixteenth Century

1979      The Capitalist World-Economy

1980      The Modern World-System, vol. II: Mercantilism and the Consolidation of the European World-Economy, 1600-1750

1982      World-Systems Analysis: Theory and Methodology (with Terence K. Hopkins et al.)

1982      Dynamics of Global Crisis (with Samir Amin,Giovanni Arrighi and Andre Gunder Frank)

1983      Historical Capitalism

1984      The Politics of the World-Economy. The States, the Movements and the Civilizations

1986      Africa and the Modern World

1989      The Modern World-System, vol. III: The Second Great Expansion of the Capitalist World-Economy, 1730-1840’s

1989      Antisystemic Movements (with Giovanni Arrighi and Terence K. Hopkins)

1990      Transforming the Revolution: Social Movements and the World-System (with Samir Amin,Giovanni Arrighi and Andre Gunder Frank)

1991      Race, Nation, Class: Ambiguous Identities (with  Étienne Balibar)

1991      Geopolitics and Geoculture: Essays on the Changing World-System

1991      Unthinking Social Science: The Limits of Nineteenth Century Paradigms

1995      After Liberalism

1995      Historical Capitalism, with Capitalist Civilization

1998      Utopistics: Or, Historical Choices of the Twenty-first Century

1999      The End of the World As We Know It: Social Science for the Twenty-first Century

2001      Democracy, Capitalism, and Transformation

2003      Decline of American Power: The U.S. in a Chaotic World

2004      The Uncertainties of Knowledge

2004      World-Systems Analysis: An Introduction

2004      Alternatives: The U.S. Confronts the World

2006      European Universalism: The Rhetoric of Power

2011      The Modern World-System, vol. IV: Centrist Liberalism Triumphant, 1789–1914

2013      Uncertain Worlds: World-Systems Analysis in Changing Times (with Charles Lemert and Carlos Aguirre)

2013     Does Capitalism Have a Future? (with Randall Collins, Michael Mann, Georgi Derluguian and Craig Calhoun)

2015       The World is Out of Joint: World-Historical Interpretations of Continuing Polarizations

برچسب‌ها: ,