برچسب‌ها: محیط زیست

بوم‌شناسیِ اقتصاد سیاسی مارکسی / جان بلامی فاستر / ترجمه‌ی رضا میرزاابراهیمی

گسست متابولیک رابطه‌ی انسان با زمین، که مارکس در قرن نوزدهم مطرح کرد، امروزه در گسست‌های متابولیکی بسیاری که از مرزهای بین انسان و کره زمین فراتر رفته بروز و ظهور پیدا کرده است. مقیاسِ تولید دیگر تنها مقصر نسخه‌ی امروزی بهره‌برداری بیش‌ازحد سرمایه‌داری نیست، بلکه ساختارِ تولیدْ تقصیر بیش‌تری به گردن دارد. «چنین چیزی دیالکتیک فرآیندهای تاریخی است»….
مواجهه‌ی ما با وضعیت اضطراری زیست‌محیطی کره‌ی زمین، که بسیاری از گونه‌های این سیاره، شامل خود ما انسان‌ها، را به خطر انداخته است، و این‌که چنین فاجعه‌ای ریشه در سیستم اقتصادی سرمایه‌داری دارد امروزه بر کسی پوشیده نیست. با وجود این ، درک و دریافت خطرات عظیمی که ذات سرمایه‌داری بر محیط‌زیست تحمیل می‌کند در بسیاری از موارد نادرست است؛ دامن زدن به باور امکان ایجاد یک «سرمایه‌داری طبیعت‌گرا» یا «سرمایه‌داری اقلیم‌گرا»ی جدید که در آن این سیستم از دشمن محیط‌زیست به محافظ آن تبدیل می‌شود، از این نوع است. مشکل اصلی تمامی این نگرش‌ها این است که مجموعه‌ی تهدیدهای ناشی از روابط تولید فعلی بر انسان‌ها و کره‌ی زمین را کم‌ترازحد برآورد می‌کنند. درواقع، باید ادعا کنم که منشاء کل بحران جهانی بوم‌شناختی را صرفاً از منظر نقد مارکسیستی به سرمایه‌داری می‌توان دریافت.
یکی از ضعف‌های معمول در نقدهای رادیکال محیط‌زیستی از سرمایه‌داری، اتکای آن‌ها بر مفاهیم انتزاعی سیستم مبتنی‌ بر شرایط قرن نوزدهم است. بنابراین بسیاری از مبانی ویژه‌ی تاریخی بحران‌های زیست‌محیطی مرتبط با شرایط قرن بیستم (و بیست و یکم) به اندازه‌ی کافی تحلیل نمی‌شوند. نقد بوم‌شناختی خودِ مارکس، ناگزیر، محدود به دوره‌ی تاریخی‌ای که در آن قلم می‌زد، یعنی مرحله‌ی رقابتی سرمایه‌داری، می‌شد و لذا قادر به درک برخی جنبه‌های مهم تخریب محیط‌زیست ناشی از ظهور سرمایه‌داری انحصاری نبود. بر این اساس، در تحلیل پیشِ رو نه تنها به نقد بوم‌شناختی طرح‌شده توسط مارکس (و انگلس) می‌پردازم، بلکه به آنچه که اقتصاددانان سیاسی مارکسیست و رادیکال متأخر، ازجمله تورستین وبلن، پل باران، پل سوییزی و آلن اشنایبرگ، به آن پرداخته‌اند نیز اشاره خواهم کرد.

رد عنصر فلسفی مارکس در اکوسوسیالیسم / رون کِلچ / ترجمه‌ی س. صالحی

… اگر به‌طور دقیق‌تری به تعریف کار ازخودبیگانه بنگریم، به کشف مهمی دست ‌می‌یابیم: چیزی که در اینجا توصیف شده، فقط یک موضوع صرفاً اقتصادی نیست، [بلکه] ازخودبیگانگی انسان، فروکاهی زندگی، تباهی و از دست رفتن واقعیت انسانی است… در برآمدی از ایده‌ی ذات انسان و تحقق‌یابی آن، که مارکس و در جدل با هگل مطرح کرد و بسط داد، یک فاکت ساده‌ی اقتصادی به عنوان تباهی ذات انسان و ازدست رفتن واقعیت انسانی بروز می‌یابد.

انسان، طبیعت و محیط زیست / علی رها

/ به مناسبت 22 آوریل روز جهانی زمین / انسان معاصر در دهه‌ی دوم قرن حاضر، در مواجهه با تخریب ترمیم‌ناپذیر زیست‌محیطی و زیست‌بومی، دوباره با عارضه‌ای زیست مدارانه روبه‌رو شده که امکان تداوم پایدار هستی انسانی و بلکه کل کره‌ی زمین و موجودات زنده اش را به پرسشی مبرم تبدیل کرده است. آخرین باری که بشر با چنین شدتی با بحران ادامه‌ی زیست درگیر شده بود، درنیمه‌ی قرن بیستم و از پس بارش بمب هسته‌ای برسر مردم هیروشیما، و در پی آن رقابت هسته‌ای آمریکا و شوروی بود.

مارکسیسم و بوم‌شناسی / جان بلامی فاستر / ترجمه‌ی فرزانه راجی

پیونددادن مارکسیسم با تحول زیست‌محیطی ابتدا شبیه تلاش برای پل زدن بین دو جنبش و گفتمان کاملاً متفاوت به نظر می‌رسد، هرکدام با تاریخ و منطق خود: یکی از آن‌ها عمدتاً با روابط طبقاتی سروکار دارد، دیگری با روابط بین انسان‌ها و محیط. اما سوسیالیسم از لحاظ تاریخی بر رشد و گسترش اندیشه‌ و عمل زیست‌محیطی تأثیر داشته است، درعین حال بوم‌شناسی به عمل و اندیشه‌ی سوسیالیستی آگاهی رسان بوده است. از قرن نوزدهم ارتباط بین این دو پیچیده، متقابلاً وابسته و دیالکتیکی بوده است.

دموکراسی زمین و تنوع زیستی / واندانا شیوا / ترجمه پروانه قاسمیان

ما با دو بحران بزرگ در مقیاس کره‌ی زمین مواجه‌ایم: تغییرات اقلیمی و انقراض گونه‌ها. شیوه‌ی کنونی تولید و مصرف که در خلال انقلاب صنعتی آغاز شد و روز به روز هم بدتر شد، و ظهور کشاورزی صنعتی، بر هر دو بحران تأثیر گذاشته است. اگر برای کاستن از گازهای گلخانه‌ای اقدامی نشود ما تا… ادامهٔ مطلب ›

رویکرد رادیکال به بحران جوّی / کریستین پارنتی / ترجمه منصور احسان

گرایش‌های مختلف در تفکر سبزها معتقد است که نظام سرمایه‌داری قادر به حفظ رابطه‌ای پایدار با طبیعت غیرانسانی نیست چراکه به‌عنوان یک نظام اقتصادی، سرمایه‌داری الزام به گسترش دارد در حالی‌که زمین محدود است. این‌گونه مباحث را می‌توان در نوشته‌های اکوسوسیالیسم، اکوآنارشیسم، بوم‌شناسی عمیق، و حتی بسیاری از سبزهای حاکم (اگرچه نامی از نظام اقتصادی… ادامهٔ مطلب ›

اقتصاد سیاسی آب / احمد سیف

از مارک تواین نویسنده‌ی معروف امریکایی نقل شده است که «ویسکی برای نوشیدن است و آب برای این که بر سرش جنگی در بگیرد».[1] اگرچه رسانه‌های رسمی به این مسئله نمی‌پردازند ولی برآوردهای موجود نشان می‌دهد که خطر جنگ بر سر آب بسیار جدی است چون پیش‌بینی می‌شود تا سال 2030 که تقاضا برای آب… ادامهٔ مطلب ›

بحران زیست‌محیطی از ایران تا مکزیک / گردآوری و ترجمه: مانیا بهروزی

یادداشت مترجم: مجموعه گزارش‌هایی که در متن حاضر گردآوری و ترجمه شده‌اند، برخی اطلاعات و تجربیات مربوط به بحران آلودگی هوا در کلان‌شهر مکزیکوسیتی را از زبان کارشناسان رسمی، فعالان تشکّل‌های مردم‌نهاد (ان.جی.اُ.) و کنشگران اجتماعی بازگو می‌کند که در لابه‌لای آن‌ها گاهی صدای مردم عادی (از ساکنین شهر) هم روایت می‌شود. هدف اولیه از… ادامهٔ مطلب ›

بوم‌شناسی سیاسی / جیمز گرین‌برگ و توماس پارک / ترجمه مانیا بهروزی

چنان‌که یک ضرب‌المثل چینی می‌گوید: «وقتی کاسبی کساد است، مغازه را رنگ کن!» به نظر می‌رسد علوم اجتماعی به طور بی‌پایانی در حال رنگ‌آمیزی مغازه‌‌های خود مطابق با مُدهای تازه هستند، با این حالْ کاسبی همچنان کساد است. برخی چنین استدلال می‌کنند که زمان آن رسیده که کل این مغازه‌ها را ویران کنیم[۱]. سایرین چنین… ادامهٔ مطلب ›

مارکسیسم و بوم‌شناسی / دیوید شوارتزمن / ترجمه مانیا بهروزی

مقدمه‌ی مترجم: در پاییز سال ۱۹۹۶ نشریه‌ی «دانش و جامعه» (Science & Society) یکی از مجلدهای خود (جلد ششم از شماره‌‌ی سومِ پاییز ۱۹۹۶) را به بررسی بحران زیست‌محیطی اختصاص داد. در این ویژه‌نامه مقالات تعدادی از پژوهشگران سرشناس حوزه‌ی بوم‌شناسی انتقادی (با گرایش‌های مارکسیستی و یا «بوم‌شناسی‌ِ ژرفا-نگر» deep-ecology) گردآوری شده است. «دیوید شوارتزمن»… ادامهٔ مطلب ›

پولِ ممکن و ماشین‌های ناممکن / آلف هورنبورگ / ترجمه مانیا بهروزی

/ تأملاتی درباره‌ی گذشته، حال و آینده‌ی تلاش‌ها برای دخالتگری در منطق سرمایه‌داری/ مقدمه‌ی مترجم: در دهه‌‌های اخیر بازتاب عمومی روند تهدیدآمیز تغییرات زیست‌محیطی، و به‌ویژه سیر صعودی گرمایش زمین، از مرحله‌ی تشکیک و ناباوری و نگرانی‌های آغازین، به مرحله‌ی چاره‌اندیشی‌ و هشدار و ـ گاه ـ حتی ناامیدی رسیده است. این گذار، بر پایه‌ی… ادامهٔ مطلب ›